Mandat zaoczny to forma nałożenia grzywny bez osobistego udziału kierowcy – najczęściej po wykroczeniu zarejestrowanym przez fotoradar. Oznacza on, że ukarany ma dokładnie 14 dni na opłacenie kary, a jej brak skutkuje skierowaniem sprawy do sądu. Więcej na ten temat oraz o wszystkich powiązanych z tym zasadach przeczytasz w dalszej części artykułu.
Czym jest mandat zaoczny?
Mandaty karne stosowane wobec kierowców występują w trzech postaciach, z czego ta zaoczna jest nakładana, gdy sprawca nie został zastany na miejscu wykroczenia, ale jego tożsamość nie budzi wątpliwości – na przykład po zidentyfikowaniu pojazdu na zdjęciu z fotoradaru. W takim przypadku funkcjonariusz pozostawia druk w miejscu, w którym sprawca może go szybko odebrać, lub wysyła go pocztą na adres właściciela auta. Właśnie ta druga droga dominuje przy wykroczeniach drogowych ujawnianych automatycznie.
Warunkiem wystawienia mandatu zaocznego jest to, by już po stwierdzeniu czynu znana była osoba, która go popełniła. Nie można go zatem stosować w sytuacji, gdy dopiero po zarejestrowaniu przekroczenia prędkości prowadzone są czynności wyjaśniające – wtedy właściwszy jest mandat kredytowany. Mimo tych zastrzeżeń właśnie mandat zaoczny towarzyszy większości wezwań związanych z fotoradarami obsługiwanymi przez straże miejskie oraz Inspekcję Transportu Drogowego.
Jakie są rodzaje mandatów?
Różnice między trzema wariantami grzywny nakładanej w postępowaniu mandatowym najlepiej zobrazować za pomocą zestawienia. Poniższa tabela uwzględnia sposób nałożenia, termin płatności i typowe sytuacje, w których dany rodzaj mandatu jest stosowany.
| Gotówkowy | Opłacany od ręki funkcjonariuszowi w miejscu kontroli – dotyczy głównie osób bez stałego miejsca zamieszkania w Polsce. | Natychmiast |
| Kredytowany | Wydawany za pokwitowaniem, płatny w ciągu 7 dni; najczęściej stosowany przy kontrolach drogowych wobec kierowców mających stałe miejsce zamieszkania. | 7 dni |
| Zaoczny | Pozostawiany lub doręczany pocztą, gdy sprawca jest nieobecny – typowy po wykroczeniach zarejestrowanych przez urządzenia automatyczne. | 14 dni |
Kiedy możemy otrzymać mandat zaoczny?
Najczęściej dzieje się tak po zarejestrowaniu przekroczenia prędkości przez stacjonarny fotoradar. Od 1 lipca 2020 r. także Inspekcja Transportu Drogowego karze kierowców namierzonych przez te urządzenia, podczas gdy wcześniej robiła to wyłącznie policja. Fotorejestry straży miejskich mogą działać jedynie w terenie zabudowanym, a same maszty mają być dobrze oznakowane i dodatkowo pokryte odblaskową folią, a przed odcinkiem pomiarowym ustawiany jest znak D-51.
W praktyce wezwanie do właściciela pojazdu zawiera serię zdjęć – często są to trzy ujęcia: całego samochodu, twarzy osoby za kierownicą (jeśli pasażer jest obok, jego wizerunek zostaje zasłonięty) i osobno tablicy rejestracyjnej. Nawet fotografia wykonana od tyłu pojazdu jest wystarczającą podstawą do wszczęcia procedury, ponieważ obowiązkiem właściciela jest wskazanie osoby prowadzącej. W razie gdy na obrazie widać dwa auta, kierowca kwestionujący mandat musi przekonująco udowodnić, że pomiar prędkości dotyczył sąsiedniego pojazdu.
Warto dodać, że od lipca 2020 r. kierowcy mogą uniknąć kary za przekroczenie prędkości o mniej niż 10 km/h, o ile wykroczenie zostało zarejestrowane wyłącznie przez stacjonarny fotoradar. Ograniczenie to nie dotyczy pomiarów wideorejestratorami ani radarami pistoletowymi.
Co zrobić po otrzymaniu wezwania?
Otrzymana przesyłka nie jest jeszcze mandatem, lecz oficjalnym wezwaniem dla właściciela pojazdu. Zawiera opis wykroczenia z datą, godziną i miejscem, wspomniane zdjęcia oraz formularz oświadczenia. Wypełnienie go w całości i bez błędów to podstawowy warunek uniknięcia zbędnej zwłoki.
Jak poprawnie wypełnić oświadczenie?
Najczęstsze pomyłki powodujące odesłanie dokumentu do poprawy to:
- pozostawienie pustych rubryk,
- brak czytelnego podpisu,
- podanie niepełnego numeru PESEL,
- nieodnalezienie numeru blankietu prawa jazdy.
Każde takie niedopatrzenie wydłuża procedurę i zmusza do ponownej wizyty na poczcie. Gdy oświadczenie dotrze prawidłowo, na adres właściciela wysyłany jest właściwy mandat – oznaczony jako zaoczny.
Ile czasu mamy na zapłatę grzywny?
Po doręczeniu mandatu zaocznego płatność powinna nastąpić w ciągu 14 dni. Jeśli w tym czasie kwota nie wpłynie, sprawa wędruje do sądu, a wcześniejsza – nawet spóźniona – wpłata jest zwracana ukaranej osobie. To rozwiązanie ma eliminować sytuacje, w których przesyłka dociera po terminie i kierowca traci możliwość szybkiego zamknięcia sprawy. Od momentu nowelizacji przepisów w 2016 roku termin biegnie od daty rzeczywistego odbioru, a nie od wystawienia mandatu.
Mandat zaoczny należy opłacić w ciągu 14 dni od daty doręczenia. Po przekroczeniu tego okresu sprawa automatycznie trafia do sądu, a ukarany ponosi dodatkowe koszty postępowania.
Co grozi za nieopłacenie i odmowę wskazania sprawcy?
Skierowanie wniosku do sądu to konsekwencja zarówno braku wpłaty, jak i odmowy przyjęcia mandatu przez właściciela. Może on też oświadczyć, że nie prowadził pojazdu w chwili zdarzenia, ale nie wskaże faktycznego kierowcy. Wówczas odpowiada za nieujawnienie informacji uprawnionemu organowi, a sąd wymierza grzywnę w przedziale od 20 zł do 5000 zł. Postępowanie sądowe może przybrać formę uproszczoną – wyrok wydawany jest nakazowo bez rozprawy – lub standardową, z przesłuchaniem osoby podejrzanej. W tej sytuacji nie nalicza się punktów karnych, ponieważ taryfikator nie przewiduje ich za tego rodzaju wykroczenie.
Odmowa przyjęcia mandatu zaocznego lub niewskazanie kierowcy nie uwalnia od odpowiedzialności – właściciel auta ryzykuje grzywnę sięgającą 5000 zł, choć bez dopisania punktów karnych do konta.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym dokładnie jest mandat zaoczny?
To grzywna nałożona bez osobistego udziału kierowcy, zwykle po wykroczeniu zarejestrowanym przez fotoradar, doręczana właścicielowi pojazdu do odbioru lub pocztą.
Kiedy można dostać mandat zaoczny zamiast innych rodzajów kary?
Gdy sprawca nie został zatrzymany na miejscu, ale jego tożsamość jest ustalona na podstawie dowodów, np. zdjęcia z fotoradaru; nie stosuje się go gdy tożsamość jest ustalana w dalszych czynnościach.
Jakie są trzy rodzaje mandatów i czym się różnią?
Są mandaty gotówkowe płacone od ręki, kredytowane z 7-dniowym terminem zapłaty oraz zaoczne doręczane lub pozostawiane przy nieobecnym właścicielu z 14-dniowym terminem.
Co zawiera wezwanie przed wystawieniem mandatu zaocznego?
Wezwanie zawiera opis wykroczenia z datą, godziną i miejscem, zdjęcia z rejestracji oraz formularz oświadczenia do wypełnienia.
Ile czasu mamy na zapłatę mandatu zaocznego i od kiedy liczy się ten termin?
Opłata musi wpłynąć w ciągu 14 dni od daty doręczenia mandatu; termin zaczyna biec od rzeczywistego odbioru przesyłki.
Co się stanie, jeśli nie zapłacę mandatu zaocznego lub odmówię wskazania kierowcy?
Sprawa trafi do sądu, a właściciel może zostać ukarany grzywną od 20 zł do 5000 zł; postępowanie może być nakazowe lub zwyczajne.
Czy istnieje próg tolerancji dla przekroczenia prędkości przy stacjonarnych fotoradarach?
Tak — od lipca 2020 r. nie karze się przekroczeń o mniej niż 10 km/h wykrytych wyłącznie przez stacjonarne fotoradary, z wyłączeniem wideorejestratorów i radarów pistoletowych.
